Geluiden horen die niet echt zijn? Dit is wat je hersenen doen

Nia Markovska - Laatste update: 3 juli 2025

📖 Leestijd: 6 minuten en 43 seconden

Heb je wel eens een zacht gerinkel in je oren gehoord terwijl het helemaal stil was? Of gedacht dat iemand je naam riep terwijl er niemand was? Als dat zo is, dan ben je zeker niet de enige.

Dit zijn voorbeelden van spookgeluiden. Dit zijn Geluiden die je hersenen produceren zonder externe bron. Bij sommige mensen komen ze en gaan ze weer weg. Bij anderen zijn ze constant.

Laten we samen twee veelvoorkomende vormen van fantoomgeluid onderzoeken: tinnitus en auditieve hallucinaties. Ze klinken misschien ongewoon, maar ze komen vaker voor dan je denkt. En ze vertellen ons veel over hoe de hersenen geluid verwerken, zelfs als er in werkelijkheid geen geluid is.

We zullen onderzoeken wat deze ervaringen veroorzaakt, hoe ze mensen beïnvloeden en wat de wetenschap heeft ontdekt over de oorzaken ervan.

Want soms is de stilte helemaal niet zo stil als je zou denken.

Het meest voorkomende fantoomgeluid

Tinnitus is het horen van geluiden die niet van buitenaf komen. Mensen omschrijven het als een rinkelen, zoemen, brommen of zelfs sissen. Het is geen ziekte, maar eerder een symptoom, en het is inderdaad de meest voorkomende vorm van fantoomgeluid.

Wat is tinnitus?

Tinnitus ontstaat wanneer de hersenen de illusie van geluid creëren. In de meeste gevallen is het subjectief. Dat betekent dat alleen de persoon die het ervaart het kan horen. Veel zeldzamer is objectieve tinnitus, waarbij een arts het geluid ook kan waarnemen. Dit wordt vaak veroorzaakt door de bloedstroom of spierbewegingen in het oor.

Er is geen sprake van één specifiek geluid of volume; het kan zacht, luid, hoog of laag zijn. Bij sommige mensen komt het gedurende de dag steeds terug. Voor anderen is het constant en zeer verontrustend en irritant.

Wat is de oorzaak ervan?

Tinnitus kan vele oorzaken hebben:

Gehoorverlies, met name leeftijdsgebonden of door lawaai veroorzaakt gehoorverlies.
Blootstelling aan hard geluid, zoals bij concerten of industrieel werk.
Oorontstekingen, ophoping van oorsmeer of letsel
Stress en angst
Bepaalde medicijnen, zoals hoge doses aspirine of antibiotica.

Wat deze prikkels gemeen hebben, is dat ze de input die de hersenen van het oor ontvangen, verminderen of vervormen. Als reactie daarop vullen de hersenen de "gaten" op door geluid te produceren.

Onderzoekers denken dat dit verband houdt met neuroplasticiteit – het vermogen van de hersenen om zich te reorganiseren en aan te passen. Wanneer de normale input vanuit het oor verstoord raakt, kunnen de hersenen het volume in de auditieve cortex verhogen om dit te compenseren.

Hoe vaak komt het voor?

Tinnitus komt vaker voor dan veel mensen denken. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hebben wereldwijd meer dan 740 miljoen mensen er last van, en ervaren ongeveer 120 miljoen mensen het als een chronische aandoening die hen dagelijks hindert. Dat is bijna 1 op de 10 mensen wereldwijd, best veel, toch?

Het komt het meest voor bij volwassenen boven de 50, maar kan iedereen treffen, ook jongeren die worden blootgesteld aan harde geluiden, wat tegenwoordig steeds vaker voorkomt.

Pi Bass Trap Acoustic panel Low Frequency sound absorber DECIBEL

Pi™ Basstrap - Geluidsabsorberend paneel voor lage frequenties

De bestseller

Bekijk product

Hoe de hersenen geluid creëren zonder geluid

Tinnitus is helaas een probleem van de hersenen. Zelfs wanneer de oren beschadigd zijn of geen duidelijke geluidssignalen meer doorgeven, blijven de hersenen constant actief. Ze proberen het ontbrekende signaal te compenseren. Dit kan leiden tot de waarneming van geluid dat er in werkelijkheid niet is.

Hersenenplasticiteit en auditieve hiaten

Wanneer je een deel van je gehoor verliest, of dat nu komt door ouderdom, hard geluid of een blessure, dan verstomt het brein niet. In plaats daarvan probeert het de gaten op te vullen. Het verhoogt de activiteit in de auditieve cortex – het deel van de hersenen dat geluid verwerkt.

Dit wordt centrale versterking genoemd. Stel je voor dat je het volume van je stereo harder zet terwijl er zachtjes een nummer speelt. Dat is wat de hersenen doen wanneer ze een verminderde input waarnemen.

Het zet het systeem harder, maar daardoor kan het ook zelf geluid gaan produceren, fascinerend.

De auditieve cortex in opperste staat van paraatheid.

Hersenscans bevestigen dit. Mensen met tinnitus vertonen vaak abnormale patronen van neurale activiteit in hun gehoorcortex. Sommige gebieden worden overactief, terwijl andere niet goed functioneren. Studies met behulp van fMRI (functionele magnetische resonantiebeeldvorming) hebben aangetoond dat zelfs in volledige stilte de gehoorgebieden in de hersenen van mensen met tinnitus oplichten, alsof er echte geluiden worden afgespeeld.

Dit idee is vergelijkbaar met fantoomledemaatpijn, waarbij iemand pijn of sensaties voelt in een geamputeerd ledemaat. De hersenen blijven signalen versturen, zelfs als de fysieke bron is verdwenen. Bij tinnitus functioneren de oren mogelijk niet goed, maar de hersenen blijven het geluid produceren dat ze verwachten te horen.

Dit verklaart ook waarom hoortoestellen soms kunnen helpen. Door de normale input naar de hersenen te herstellen, verminderen ze de noodzaak voor de hersenen om geluid te "verzinnen". In veel gevallen kan dit tinnitus minder merkbaar maken of zelfs volledig laten verdwijnen.

Diamond Wooden Perforated Acoustic Panel For Walls DECIBEL

DIAMOND - Premium breedband akoestisch paneel

De bestseller

Bekijk product

Auditieve hallucinaties

Tinnitus is meestal een eenvoudig geluid, zoals een gezoem, gebrom of een hoge toon in onze oren. Maar sommige mensen horen Complexe fantoomgeluiden, zoals stemmen, muziek of gesprekken. Dit worden auditieve hallucinaties genoemd. Ze zijn niet hetzelfde als tinnitus en hebben vaak heel andere oorzaken.

Voorbij eenvoudige geluiden

Auditieve hallucinaties houden in dat je gestructureerde, betekenisvolle geluiden hoort. Een veelvoorkomend voorbeeld is dat je iemand hoort praten terwijl er niemand is. Sommige mensen horen muziek op de achtergrond of specifieke zinnen die herhaald worden. Deze geluiden voelen echt aan en lijken vaak van buiten het hoofd te komen, ook al is er geen echte bron.

In tegenstelling tot tinnitus, dat doorgaans neutraal of hinderlijk is, hebben auditieve hallucinaties vaak een emotionele lading. Ze kunnen troostend, verontrustend of verwarrend zijn. In veel gevallen creëert de hersenen complete zintuiglijke ervaringen die verbonden lijken te zijn met herinneringen, angsten of overtuigingen.

Wie ervaart ze?

Deze hallucinaties komen vooral voor bij psychiatrische aandoeningen zoals schizofrenie of ernstige depressie, waarbij stemmen vaak luid en verontrustend zijn. Ze kunnen echter ook voorkomen bij mensen zonder een daadwerkelijk gediagnosticeerde psychische aandoening.

Deze ervaringen kunnen zich voordoen tijdens een rouwproces, vooral kort na het verlies van een dierbare. Sommige mensen horen de stem van de persoon die ze hebben verloren. Anderen horen hen een laatste afscheid nemen, of een afscheid dat ze zelf nooit hebben kunnen uitspreken. Deze ervaringen worden vaak omschreven als levendig en emotioneel intens, maar zijn doorgaans geen teken van een psychische aandoening.

Mensen die slaapgebrek hebben, een trauma hebben meegemaakt, epilepsie hebben of op het punt staan wakker te worden of in slaap te vallen, kunnen ook dingen horen die er niet zijn. Dit staat bekend als hypnagogie. Onder bepaalde omstandigheden raken de hersenen uitgeput of overprikkeld, waardoor er geluiden worden geproduceerd die er niet zijn.

Uit onderzoek is gebleken dat tot 10% van de algemene bevolking in hun leven wel eens een vorm van auditieve hallucinatie ervaart, vaak kortstondig en zonder dat er sprake is van een ziekte. Dit laat zien dat de grens tussen 'normale' en 'abnormale' waarneming niet altijd zo duidelijk is als we denken.

NovaSound

De bestseller

Bekijk product

Het creëren van gezondere geluidsomgevingen

Of je nu tinnitus hebt, moeite hebt met concentreren of gewoon overweldigd wordt door lawaai, je omgeving heeft een aanzienlijke invloed op hoe je hersenen geluid verwerken. Veel mensen zijn zich er niet van bewust hoeveel de akoestische kwaliteit van een plek hun spanning, concentratie en mentale gezondheid beïnvloedt.

Hoe geluid onze gemoedstoestand beïnvloedt

De hersenen verwerken constant geluid, zelfs als je er niet op let. In ruimtes met echo, galm of achtergrondlawaai moeten je hersenen harder werken om de irrelevante geluiden eruit te filteren, waardoor je je sneller moe kunt voelen. Dit kan ook mentale vermoeidheid verergeren en aandoeningen zoals tinnitus laten opspelen.

Aan de andere kant zorgt een rustige en evenwichtige omgeving ervoor dat je gehoor zich kan ontspannen. Minder lawaai betekent minder inspanning. Het helpt je hersenen zich te concentreren op belangrijke geluiden, zoals spraak of muziek, zonder je zintuigen te overbelasten.

De rol van akoestische panelen

Een manier om de akoestiek in uw omgeving te verbeteren, is door akoestische panelen te gebruiken. Deze materialen absorberen overtollige geluidsreflecties in een ruimte. Dat betekent minder echo, duidelijkere spraak en een comfortabelere omgeving. Ruimtes zoals woningen, kantoren, therapieruimtes, studio's en meer kunnen hiermee behandeld worden.

Ze zijn niet alleen voor professionals of muzikanten. Akoestische panelen kunnen iedereen helpen die behoefte heeft aan een meer ontspannen en geconcentreerde omgeving. Misschien werk je thuis, heb je sensorische overgevoeligheid of wil je gewoon even rust na een lange dag.

Het gaat erom een omgeving te creëren waarin je hersenen niet hoeven te worstelen om helder te horen. Die kleine verandering kan een groot verschil maken.

Bright living room interior with TV, light wood furniture, wall art, and neutral rug.

Echo Print

De bestseller

Bekijk product

Hoe ga je om met fantoomgeluiden?

Een betere akoestiek kan stress verminderen en de mentale belasting van ongewenst geluid verlichten. Veel mensen die last hebben van tinnitus of auditieve hallucinaties hebben behoefte aan meer gestructureerde ondersteuning. Het goede nieuws is dat fantoomgeluiden vaak beheersbaar zijn, ook al kunnen ze niet volledig genezen worden.

Tinnitus beheersen

Zoals we weten, bestaat er geen pasklare oplossing voor tinnitus, maar verschillende benaderingen kunnen de impact ervan helpen verminderen.

Klanktherapie Er wordt gebruikgemaakt van achtergrondgeluiden, zoals witte ruis, roze ruis of zachte natuurgeluiden, om het oorsuizen minder opvallend te maken en de hersenen te helpen hun aandacht ervan af te leiden. Sommige mensen hebben ook baat bij aangepaste maskeertracks die zich richten op specifieke frequenties.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een van de meest effectieve behandelingen. Het verwijdert het geluid niet, maar het helpt wel de emotionele stress die het veroorzaakt te verminderen.
Hoorapparaten kunnen zeer nuttig zijn voor mensen met gehoorverlies. Door normale geluiden te verbeteren, minimaliseren ze het contrast tussen stilte en tinnitus, waardoor het valse geluid minder opvalt.
Stressvermindering is een belangrijke factor. Tinnitus verergert vaak door angst, vermoeidheid of periodes van hoge stress. Mindfulness, lichaamsbeweging en een goede slaaphygiëne kunnen helpen om de symptomen beheersbaar te houden.

Behandeling van complexe auditieve ervaringen

De behandeling voor mensen die gestructureerde fantoomgeluiden horen, zoals stemmen of muziek, hangt af van de oorzaak. Als het verband houdt met een psychische of neurologische aandoening, kan de behandeling het volgende omvatten:

Gesprekstherapie om emotionele triggers of trauma's te onderzoeken.
Medicatie, indien de symptomen ernstig of aanhoudend zijn.
Verbeterde slaapgewoonten zijn belangrijk, omdat hallucinaties vaak optreden wanneer de hersenen vermoeid of overprikkeld zijn.

Ook in niet-klinische gevallen verdienen deze ervaringen aandacht. Het doel is niet om de hersenen volledig uit te schakelen, maar om ze te ondersteunen, zodat ze minder moeite hoeven te doen om de wereld te begrijpen.

Fantoomgeluiden lijken misschien vreemd, maar ze komen vaker voor en zijn menselijker dan de meeste mensen denken. Of het nu gaat om een aanhoudend gerinkel of een stem die er niet echt is, deze ervaringen herinneren ons eraan hoe actief en responsief de hersenen zijn, zelfs in stilte.

Ze kunnen frustrerend zijn. Soms misschien zelfs beangstigend. Maar ze zijn ook niet jouw schuld. Deze geluiden zijn geen teken van zwakte of verbeeldingskracht. Het is hoe de hersenen reageren op verandering, verlies of stress. En hoewel ze misschien niet altijd helemaal verdwijnen, kunnen ze wel begrepen, beheerst en verzacht worden.

Simpele dingen zoals een stillere kamer, een rustigere geest of wat achtergrondgeluid kunnen al een wereld van verschil maken. En praten met iemand die je begrijpt, kan ook helpen.

Als jij of iemand om wie je geeft geluiden hoort die er niet echt zijn, weet dan dit: je bent niet alleen. En je verbeeldt het je niet. De stilte is misschien niet helemaal stil, maar ze hoeft ook niet voor altijd luid te blijven.